Personal tools
You are here: Home Geschiedenis W.C. Röntgen en Utrecht

W.C. Röntgen en Utrecht

Röntgen als leerling en student in Utrecht.

Op 9 januari 1896 meldde het Utrechtsch Nieuwsblad de ontdekking van stralen, die “door het vleesch van mensch en dieren” gingen. In dit bericht werd een nog onbekend fenomeen beschreven waarvan grootse gevolgen voor de geneeskunde werden verwacht. Het dagblad noemde ook de naam van de ontdekker, die voor enkele lezers net zo interessant moet zijn geweest. Wilhelm Conrad Röntgen (1845-1923), zoon van een lakenfabrikant, had immers vanaf 1862 enkele jaren in hun stad doorgebracht.

Op driejarige leeftijd immigreerde W.C. Röntgen met zijn Duitse vader en Nederlandse moeder vanuit Lennep (tegenwoordig in Duitsland gelegen) naar Apeldoorn. Hiervandaan reisde hij op zijn zeventiende af naar Utrecht voor een opleiding aan de Technische School. Deze privaatschool bereidde jongens van veertien t/m negentien jaar in twee jaar tijd voor op een studie aan de Delftsche Akademie van Civiele Ingenieurs. Het schoolgebouw bevond zich aan de Ganzenmarkt, ter plaatse van het huidige Theater Kikker. Röntgen logeerde aan de Schalkwijksteeg, op de hoek van de Nieuwe Gracht. Het huis heeft tegenwoordig het adres Nieuwe Gracht 62A.

In de klas was Röntgen een van de oudste leerlingen en wellicht speelde dit een rol bij zijn slechte gedrag tegenover zijn docenten. Twee maal werd hiervan een aantekening gemaakt in de ‘Uittreksels uit het klassenboek’. Uiteindelijk konden in het tweede schooljaar zijn hoge cijfers niet voorkomen dat hij van school werd weggestuurd. Harde bewijzen zijn er niet, maar aangenomen mag worden dat een door hem zelf of een klasgenoot uitgehaalde kwajongensstreek hiervoor aanleiding gaf.

 

1ste jaar 1862-1863
kwartaal eerste tweede derde vierde
gedrag goed vrij goed laat te wenschen over redelijk
verzuimde lessen 6 uren 44 uren 150 uren
2de jaar 1863-1864
kwartaal eerste tweede derde
gedrag vrij goed redelijk, bij meerdere docenten onbescheiden en onaangenaam in den laatsten tijd beter
verzuimde lessen gene 98 uren 12 uren


tabel: Uittreksels uit het klassenboek

 

De schorsing kwam hem slecht uit, omdat hij zijn opleiding wenste te vervolgen aan de Utrechtsche Hoogeschool (universiteit). Hier kreeg een student zonder einddiploma of toelatingsexamen met goed resultaat geen toegang tot een examen. En om voor een toelatingsexamen in aanmerking te komen moest de kandidaat geschoold zijn in klassieke talen. Röntgen voldeed aan geen van deze voorwaarden. Niettemin deed hij pogingen om aan de examens te mogen deelnemen. In een register van ‘personen, die wenschen geëxamineerd te worden’ werd op 14 januari 1865 genoteerd: “Wilhelm Conrad Röntgen, geb. Lennep. Philosoof”. De beslissing van de universiteit liet op dezelfde bladzijde niets aan duidelijkheid over: “Afgewezen”. Toch liet hij zich als student inschrijven.

Vanaf maart 1865 veranderde Röntgen twee maal van woonruimte; twee maanden verbleef hij op Maliebaan nr. 62 en zes maanden in de Schoutenstraat, nr. 122 (tegenwoordig nr. 12). Daarna hield hij het in Utrecht voor gezien. Hij haalde op 11 november in het stadhuis zijn Nederlands paspoort en reisde af naar Zürich, waar men aan het Polytechnikum minder streng bleek te letten op het bezit van een einddiploma. In minder dan drie jaar behaalde Röntgen er zijn diploma machinebouwingenieur.

In 1888, 23 jaar na zijn vertrek, ontstond wederom contact tussen de Utrechtse universiteit en Röntgen, ditmaal op initiatief van de faculteit Wis- en Natuurkunde, waar de hoogleraar Buys Ballot met emeritaat zou gaan. Röntgen had zich in Duitsland ontwikkeld tot een vooraanstaand fysicus en hij stond boven aan de lijst van gewenste opvolgers. Maar hij weigerde het aanbod (overigens zonder rancune) en aanvaardde even later een leerstoel in Würzburg.